غذاهای کلسیم دار؛ 15 خوراکی سرشار از کلسیم برای استخوانها و دندانهای قوی
کلسیم یکی از مهمترین مواد معدنی مورد نیاز بدن است و بیشتر آن در استخوانها و دندانها ذخیره میشود. با...
مطالعه مقاله
مطالب لایف دایت آموزشی هستند و جایگزین تشخیص، درمان یا برنامه اختصاصی متخصص تغذیه و پزشک نیستند.
روغن زیتون یکی از شناختهشدهترین اجزای رژیم مدیترانهای است و معمولاً از آن بهعنوان یکی از چربیهای سالم یاد میشود. بخش عمده چربی این روغن از نوع غیراشباع تکزنجیرهای است و روغن زیتون فرابکر علاوه بر آن، ترکیبات گیاهی مختلفی مانند پلیفنولها دارد. با این حال، «سالم بودن» به معنای مصرف نامحدود نیست. روغن زیتون همچنان یک ماده غذایی پرکالری است و اگر بدون توجه به مقدار مصرف به رژیم غذایی اضافه شود، میتواند دریافت انرژی روزانه را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
در این مقاله فواید و مضرات روغن زیتون خوراکی را بررسی میکنیم؛ از اثر احتمالی آن بر قلب و کلسترول گرفته تا میزان مصرف مناسب، بهترین نوع روغن زیتون و اشتباهاتی مانند خوردن مقدار زیاد آن بهصورت ناشتا.
روغن زیتون تقریباً بهطور کامل از چربی تشکیل شده است، اما نوع این چربی اهمیت زیادی دارد.
مقدار قابل توجهی از چربی روغن زیتون از نوع اسیدهای چرب غیراشباع تکزنجیرهای است. مهمترین آنها اسید اولئیک است.
انجمن قلب آمریکا توصیه میکند چربیهای غیراشباع، از جمله چربیهای موجود در روغن زیتون، جایگزین منابع غنی از چربی اشباع و ترانس شوند. چنین جایگزینی میتواند به کاهش LDL یا همان کلسترول بد و کاهش خطر بیماریهای قلبی کمک کند.
روغن زیتون فرابکر همچنین حاوی ترکیبات فنولی است. برخی از این مواد دارای ویژگیهای آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی هستند و بخشی از توجه پژوهشگران به روغن زیتون نیز به همین ترکیبات مربوط میشود.
مزایای روغن زیتون زمانی بیشتر معنا پیدا میکند که این روغن جایگزین چربیهای ناسالمتر شود؛ نه اینکه مقدار زیادی روغن به یک رژیم غذایی پرکالری اضافه کنیم.
قویترین شواهد درباره فواید روغن زیتون مربوط به سلامت قلب و عروق است.
روغن زیتون سرشار از چربیهای غیراشباع است. استفاده از این نوع چربیها به جای کره، روغنهای جامد و سایر منابع سرشار از چربی اشباع میتواند ترکیب چربی رژیم غذایی را بهبود دهد.
بنابراین مهمترین نکته این نیست که «هرچه روغن زیتون بیشتر بخوریم قلب سالمتری خواهیم داشت»، بلکه باید آن را به جای چربیهای نامناسبتر مصرف کنیم.
یکی دیگر از فواید احتمالی روغن زیتون به وضعیت چربی خون مربوط است.
انجمن قلب آمریکا توضیح میدهد که جایگزین کردن چربی اشباع با چربیهای غیراشباع میتواند به کاهش LDL یا کلسترول بد کمک کند. روغن زیتون یکی از منابع این نوع چربیهاست.
بنابراین به جای:
میتوان در حد متعادل از روغنهای گیاهی مناسب مانند روغن زیتون استفاده کرد.
البته اگر کلسترول خون بسیار بالا باشد، صرفاً مصرف روغن زیتون جای رژیم درمانی، ورزش یا داروی تجویزشده توسط پزشک را نمیگیرد.
روغن زیتون فرابکر نسبت به انواع تصفیهشده کمتر فرآوری میشود و بخشی از ترکیبات طبیعی موجود در میوه زیتون را حفظ میکند.
پلیفنولهای موجود در این روغن از نظر اثرات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی مورد مطالعه قرار گرفتهاند. ترکیباتی مانند هیدروکسیتیروزول و اولئوکانتال از شناختهشدهترین نمونهها هستند.
این موضوع یکی از دلایلی است که روغن زیتون فرابکر در رژیم مدیترانهای جایگاه ویژهای دارد.
با این حال نباید اصطلاح «آنتیاکسیدان» را مساوی با درمان بیماری دانست. روغن زیتون یک ماده غذایی است، نه داروی ضدسرطان یا درمان اختصاصی بیماریهای التهابی.
برخی ترکیبات فنولی روغن زیتون فرابکر فعالیتهای ضدالتهابی نشان دادهاند و پژوهشها درباره نقش احتمالی آنها در بیماریهای مرتبط با التهاب ادامه دارد.
اما این مسئله به این معنا نیست که خوردن روغن زیتون میتواند بیماریهایی مانند آرتریت، بیماری قلبی یا بیماریهای خودایمنی را درمان کند.
بهتر است روغن زیتون را یکی از اجزای یک الگوی غذایی ضدالتهابی و سالم در کنار سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، مغزها و ماهی بدانیم.
یکی از مهمترین شواهد درباره روغن زیتون از مطالعات مربوط به رژیم مدیترانهای به دست آمده است.
مطالعات مشاهدهای نیز نشان دادهاند افرادی که روغن زیتون بیشتری مصرف میکنند، در مقایسه با افرادی که تقریباً مصرفی ندارند، ممکن است خطر پایینتری برای بعضی پیامدهای قلبی داشته باشند.
نکته مهم این است که بخش زیادی از این مزایا در زمینه یک رژیم غذایی سالم مشاهده شدهاند.
اضافه کردن روغن زیتون به فستفود، غذاهای فرآوریشده و یک رژیم غذایی پرکالری لزوماً همان نتیجه را ایجاد نمیکند.
روغن زیتون یکی از اجزای اصلی رژیم مدیترانهای است و این الگوی غذایی در مطالعات مختلف با سلامت متابولیک بهتر ارتباط داشته است.
در یکی از کارآزماییها، گروههایی که رژیم مدیترانهای حاوی روغن زیتون یا مغزها را دنبال میکردند، نسبت به گروه کنترل میزان پایینتری از بروز دیابت نوع 2 داشتند.
با این حال باید توجه داشت که این نتیجه درباره یک الگوی غذایی کامل بوده است؛ بنابراین نمیتوان تمام اثر را فقط به یک یا دو قاشق روغن زیتون نسبت داد.
افراد مبتلا به دیابت همچنان باید:
در سالهای اخیر ارتباط میان مصرف روغن زیتون و سلامت شناختی نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
برخی مطالعات مشاهدهای میان مصرف بیشتر روغن زیتون و کاهش خطر مرگ ناشی از بیماریهای نورودژنراتیو ارتباط مشاهده کردهاند. برای مثال، مطالعهای بزرگ که توسط پژوهشگران انجام شد، مصرف بیشتر روغن زیتون را با کاهش برخی علل مرگومیر مرتبط دانست.
با این حال مطالعات مشاهدهای نمیتوانند ثابت کنند روغن زیتون بهتنهایی از آلزایمر یا زوال عقل جلوگیری میکند.
سلامت مغز به عوامل بسیار متعددی مانند:
وابسته است.
مصرف چربی میتواند در بعضی افراد حرکت دستگاه گوارش را تحت تأثیر قرار دهد و برخی افراد پس از مصرف روغن زیتون احساس میکنند دفع راحتتری دارند.
اما روغن زیتون درمان اصلی یبوست مزمن نیست.
برای درمان و پیشگیری از یبوست معمولاً عوامل زیر اهمیت بیشتری دارند:
خوردن حجم زیاد روغن با هدف درمان یبوست نیز ممکن است در برخی افراد باعث ناراحتی گوارشی یا شل شدن مدفوع شود.
اگر یبوست مزمن یا شدید است، بهتر است علت اصلی آن بررسی شود.
مصرف متعادل روغن زیتون بهعنوان بخشی از غذای معمول برای بیشتر افراد مشکلی ایجاد نمیکند.
اما واکنش دستگاه گوارش افراد با یکدیگر متفاوت است.
کسی که پس از خوردن غذاهای چرب دچار:
میشود، ممکن است با مصرف مقدار زیاد روغن نیز علائم بیشتری تجربه کند.
به همین دلیل خوردن چند قاشق روغن زیتون خالص بهصورت یکجا الزاماً بهتر از مصرف آن همراه غذا نیست.
در شبکههای اجتماعی گاهی توصیه میشود صبح ناشتا یک یا چند قاشق روغن زیتون خورده شود.
اما شواهد قوی وجود ندارد که نشان دهد ناشتا خوردن روغن زیتون مزیت ویژهای نسبت به مصرف همان مقدار روغن در کنار غذا دارد.
برای مثال میتوانید روغن زیتون را به:
اضافه کنید.
این روش معمولاً کاربردیتر است و کمک میکند مقدار مصرف نیز بهتر کنترل شود.
روغن زیتون یک ماده غذایی سالم محسوب میشود، اما «سالم» با «بدون محدودیت» یکسان نیست.
مهمترین مضرات و نکات منفی مصرف بیش از حد آن عبارتاند از:
تقریباً تمام انرژی روغن زیتون از چربی تأمین میشود.
یک قاشق غذاخوری روغن زیتون حدود 120 کالری دارد. بنابراین اگر روزانه چند قاشق روغن زیتون بدون کم کردن سایر منابع انرژی به رژیم غذایی اضافه کنید، کالری دریافتی بهسرعت افزایش پیدا میکند.
پس روغن زیتون برای کاهش وزن مفید است فقط زمانی که در یک رژیم متعادل و با مقدار مناسب مصرف شود.
این باور که «چون روغن زیتون سالم است، هر مقدار از آن را میتوان خورد» اشتباه است.
چربیها متراکمترین منبع انرژی غذایی هستند.
اگر فرد هر روز:
احتمال دریافت کالری اضافه بالا میرود.
در نتیجه اگر هدف کاهش وزن دارید، بهتر است روغن زیتون را جایگزین سایر چربیها کنید، نه اینکه آن را به رژیم قبلی اضافه کنید.
مصرف مقدار بسیار زیاد چربی در یک وعده میتواند در بعضی افراد باعث:
شود.
افرادی که دستگاه گوارش حساسی دارند معمولاً بهتر است مقدار روغن را در چند وعده غذایی تقسیم کنند و از نوشیدن حجم زیادی روغن بهصورت یکجا خودداری کنند.
یکی از مضرات غیرمستقیم تبلیغات اغراقآمیز درباره روغن زیتون، جایگزین کردن آن با درمان پزشکی است.
روغن زیتون نمیتواند بهتنهایی:
بخش مهمی از فواید گزارششده برای روغن زیتون در چارچوب رژیم مدیترانهای و سبک زندگی سالم مشاهده شدهاند.
هر دو پاسخ بدون توجه به مقدار مصرف میتوانند گمراهکننده باشند.
اگر باعث شود کالری بیشتری از نیاز بدن دریافت کنید، بله؛ میتواند در افزایش وزن نقش داشته باشد.
بهطور مستقیم خیر.
هیچ ماده غذایی بهتنهایی چربی شکم را آب نمیکند.
اما استفاده کنترلشده از روغن زیتون در یک رژیم غذایی سالم میتواند بخشی از برنامه کاهش وزن باشد. الگوی مدیترانهای نیز در صورت کنترل مناسب انرژی میتواند با مدیریت وزن سازگار باشد.
عدد یکسانی برای تمام افراد وجود ندارد؛ زیرا نیاز انرژی هر فرد متفاوت است.
یکی از منابع خارجی، در یکی از ادعاهای سلامت تأییدشده خود به حدود 20 گرم، معادل تقریبی یک و نیم قاشق غذاخوری در روز از روغنهای غنی از اسید اولئیک اشاره کرده است؛ به شرط آنکه این مقدار جایگزین چربیهای حاوی چربی اشباع شود و باعث افزایش کل کالری روزانه نشود.
بنابراین برای بسیاری از افراد میتوان مقدار متعادل روغن زیتون را در طول روز میان وعدهها تقسیم کرد.
مقدار مناسب دقیق به موارد زیر بستگی دارد:
فردی که رژیم کاهش وزن دارد ممکن است به مقدار کمتری نسبت به یک ورزشکار پرتحرک نیاز داشته باشد.
انواع مختلفی از روغن زیتون در بازار وجود دارد.
کمترین میزان فرآوری را دارد و معمولاً ترکیبات فنولی بیشتری را حفظ میکند.
به همین دلیل، اگر کیفیت و شرایط نگهداری مناسب باشد، روغن زیتون فرابکر انتخاب بسیار خوبی برای مصرف روزانه محسوب میشود.
فرآوری بیشتری روی آن انجام شده و معمولاً طعم ملایمتری دارد. میزان برخی ترکیبات فنولی آن ممکن است از نوع فرابکر کمتر باشد.
با این حال همچنان حاوی مقدار قابل توجهی اسیدهای چرب غیراشباع است.
بله. روغن زیتون را میتوان در آشپزی استفاده کرد و انجمن قلب آمریکا نیز آن را در فهرست روغنهای گیاهی مناسب برای پختوپز قرار میدهد.
میتوان از آن برای:
استفاده کرد.
مانند سایر روغنها، بهتر است از داغ کردن بیش از حد و سوزاندن روغن خودداری شود.
برای پخت معمول خانگی میتوان از روغن زیتون استفاده کرد، اما سرخ کردن عمیق و طولانیمدت اصولاً روشی نیست که لازم باشد بخش بزرگی از رژیم غذایی سالم را تشکیل دهد.
اگر هدف شما سلامت قلب و کنترل وزن است، روشهایی مانند:
معمولاً امکان کنترل مقدار روغن مصرفی را بهتر فراهم میکنند.
روغن زیتون میتواند یکی از منابع چربی در یک الگوی غذایی سالم مانند رژیم مدیترانهای باشد، اما درمان مستقیمی برای کبد چرب نیست.
در مدیریت کبد چرب، عواملی مانند:
اهمیت دارند.
بنابراین اگر فردی کبد چرب دارد، بهتر است روغن زیتون را جایگزین چربیهای نامناسبتر کند و در عین حال میزان کل کالری رژیم خود را نیز کنترل کند.
استفاده از روغن زیتون به جای چربیهای اشباع میتواند به بهبود الگوی چربی خون کمک کند.
انجمن قلب آمریکا توصیه میکند چربیهای غیراشباع تکزنجیرهای و چندزنجیرهای جایگزین چربی اشباع شوند، زیرا چنین تغییری میتواند LDL را کاهش دهد و خطر بیماری قلبی و سکته را کمتر کند.
اما ریختن روغن زیتون روی یک رژیم غذایی پر از کره، گوشت فرآوریشده و غذاهای پرچرب اثر مشابهی ندارد.
جایگزینی کلید اصلی است.
برای استفاده از مزایای روغن زیتون نیازی نیست آن را بهصورت خالص بنوشید.
روشهای مناسبتر عبارتاند از:
هدف این است که روغن زیتون جای چربیهای کمکیفیتتر را بگیرد.
برای مصرف روزانه بهتر است محصولی انتخاب کنید که:
اگر هدف شما استفاده از ترکیبات طبیعی بیشتر روغن زیتون است، نوع فرابکر انتخاب مناسبی است.
نور، گرما و اکسیژن میتوانند کیفیت روغن را در طول زمان کاهش دهند.
بهتر است روغن زیتون:
بطریهای تیره میتوانند به کاهش تماس روغن با نور کمک کنند.
| موضوع | نتیجه کلی |
|---|---|
| سلامت قلب | در صورت جایگزینی با چربی اشباع میتواند مفید باشد |
| کلسترول LDL | میتواند در چارچوب رژیم سالم به کاهش آن کمک کند |
| التهاب | ترکیبات فنولی EVOO دارای خواص ضدالتهابی مورد مطالعه هستند |
| آنتیاکسیدانها | روغن زیتون فرابکر حاوی پلیفنولهاست |
| دیابت | در قالب رژیم مدیترانهای میتواند مفید باشد |
| کاهش وزن | فقط در صورت کنترل کالری |
| افزایش وزن | مصرف بیش از نیاز میتواند کالری اضافی ایجاد کند |
| یبوست | ممکن است در برخی افراد به دفع کمک کند، اما درمان اصلی نیست |
| مصرف ناشتا | مزیت ویژه و اثباتشدهای نسبت به مصرف همراه غذا ندارد |
| مصرف زیاد | احتمال دریافت کالری بالا و ناراحتی گوارشی وجود دارد |
بیشتر افراد میتوانند روغن زیتون را در حد متعادل مصرف کنند، اما در برخی شرایط مقدار آن باید با توجه بیشتری تنظیم شود.
از جمله:
اگر یک رژیم درمانی اختصاصی دارید، بهتر است مقدار روغن بر اساس همان برنامه تعیین شود.
اشتباه است. روغن زیتون سالم است اما همچنان کالری زیادی دارد.
شواهد علمی مناسبی برای چنین ادعایی وجود ندارد.
نادرست است. فواید روغن زیتون عمدتاً زمانی دیده میشود که بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشد.
خیر. میتواند بخشی از رژیم مناسب برای کنترل کلسترول باشد، اما جای داروی تجویزشده را نمیگیرد.
کاملاً اشتباه است. چربی سالم نیز انرژی دارد و مقدار مصرف آن اهمیت دارد.
بررسی فواید و مضرات روغن زیتون خوراکی نشان میدهد که این روغن میتواند یکی از بهترین منابع چربی در یک رژیم غذایی متعادل باشد، بهخصوص اگر به جای کره، روغن جامد و دیگر منابع سرشار از چربی اشباع استفاده شود.
چربیهای غیراشباع، اسید اولئیک و ترکیبات فنولی موجود در روغن زیتون، بهویژه نوع فرابکر، از مهمترین دلایل توجه متخصصان تغذیه به این ماده غذایی هستند. رژیمهای مدیترانهای حاوی روغن زیتون نیز در مطالعات مختلف با سلامت قلب و مزایای متابولیک همراه بودهاند.
با این حال، روغن زیتون دارو یا ماده غذایی بدون محدودیت نیست. کالری بالایی دارد و مصرف بیش از نیاز آن میتواند روند کاهش وزن را مختل کند یا حتی باعث افزایش وزن شود. بهترین راه، استفاده متعادل از روغن زیتون، ترجیحاً نوع فرابکر، در کنار سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، ماهی و سایر اجزای یک رژیم غذایی سالم است.
در نهایت مهمتر از اینکه «روغن زیتون بخوریم یا نه»، این است که روغن زیتون را به جای چه چیزی، به چه مقدار و در قالب چه نوع رژیم غذایی مصرف میکنیم.