غذاهای کلسیم دار؛ 15 خوراکی سرشار از کلسیم برای استخوانها و دندانهای قوی
کلسیم یکی از مهمترین مواد معدنی مورد نیاز بدن است و بیشتر آن در استخوانها و دندانها ذخیره میشود. با...
مطالعه مقاله
مطالب لایف دایت آموزشی هستند و جایگزین تشخیص، درمان یا برنامه اختصاصی متخصص تغذیه و پزشک نیستند.
شاهدانه بو داده یکی از دانههای خوراکی مغذی است که میتواند مقداری پروتئین گیاهی، چربیهای غیراشباع، منیزیم، روی، آهن و سایر مواد معدنی را به برنامه غذایی اضافه کند. به همین دلیل، درباره خواص شاهدانه بو داده برای زنان، بهویژه در زمینه سلامت قلب، عضلات، پوست، استخوان و علائم پیش از قاعدگی، مطالب زیادی منتشر میشود.
بااینحال، نباید دانه شاهدانه خوراکی را با ماریجوانا، حشیش، روغن CBD یا سایر فرآوردههای کانابیس یکسان دانست. شاهدانه بو داده معمولی اثر روانگردان ندارد و مصرف آن باعث نشئگی نمیشود. همچنین شواهد کافی وجود ندارد که این دانه بتواند بیماریهای زنان، ناباروری، اختلالات هورمونی یا علائم یائسگی را درمان کند. در این مقاله، فواید واقعی و احتمالی شاهدانه بو داده، نحوه مصرف و محدودیتهای آن را بررسی میکنیم.
شاهدانه بو داده از حرارت دادن دانههای گیاه Cannabis sativa L. تهیه میشود. این دانهها ممکن است با پوست، بدون پوست یا بهصورت نیمکوب در بازار عرضه شوند. شاهدانه طعمی شبیه مغزها دارد و پس از بو دادن، بافت آن تردتر و عطر آن بیشتر میشود.
اگرچه گیاه شاهدانه و ماریجوانا از یک گونه گیاهی هستند، نوع کشت، ترکیبات و روش مصرف آنها تفاوت دارد. بخش خوراکی دانه بهطور طبیعی حاوی مقدار قابلتوجهی از ماده روانگردان THC نیست. مقادیر بسیار اندکی از THC یا CBD ممکن است هنگام برداشت و فرآوری، از سایر قسمتهای گیاه به سطح دانه منتقل شود؛ اما محصولات استاندارد دانه شاهدانه برای ایجاد حالت نشئگی طراحی نشدهاند. سازمان غذا و داروی آمریکا نیز دانه شاهدانه پوستکنده، پروتئین دانه شاهدانه و روغن آن را در شرایط مصرف مشخص، مواد غذایی ایمن شناخته است.
منابعی که درباره اثر کانابیس بر درد، خواب، اضطراب، عملکرد جنسی یا علائم یائسگی صحبت میکنند، معمولاً فرآوردههای حاوی THC یا CBD را بررسی کردهاند. این نتایج را نمیتوان به شاهدانه بو داده نسبت داد.
برای مثال، گزارش هاروارد درباره مصرف کانابیس در یائسگی، یک مطالعه مشاهدهای روی زنانی است که از ماریجوانا و فرآوردههای کانابیس استفاده میکردند؛ نه زنانی که دانه شاهدانه خوراکی میخوردند. این گزارش نیز تأکید میکند که اطلاعات بلندمدت درباره اثربخشی و ایمنی کانابیس برای علائم یائسگی محدود است.
شاهدانه در گروه دانههای پرانرژی قرار میگیرد و بخش قابلتوجهی از آن را چربی و پروتئین تشکیل میدهد. ترکیب دقیق آن به نوع دانه، پوستدار یا پوستکنده بودن، روش کشت، مقدار حرارت و افزودن نمک یا روغن بستگی دارد.
بهطور تقریبی، ۳۰ گرم یا حدود سه قاشق غذاخوری دانه شاهدانه میتواند حاوی موارد زیر باشد:
بیشتر چربی شاهدانه از نوع غیراشباع است. این دانه همچنین حاوی اسید لینولئیک، آلفا لینولنیک اسید و مقدار کمتری گاما لینولنیک اسید یا GLA است. پروتئین شاهدانه نیز تمام اسیدهای آمینه ضروری را تأمین میکند، هرچند مقدار برخی اسیدهای آمینه در آن از منابعی مانند سویا کمتر است.
پروتئین برای حفظ توده عضلانی، ساخت آنزیمها، ترمیم بافتها، عملکرد سیستم ایمنی و سلامت عمومی بدن ضروری است. نیاز به دریافت پروتئین کافی در زنانی که رژیم گیاهخواری دارند، ورزش میکنند، در دوران کاهش وزن هستند یا با افزایش سن دچار افت توده عضلانی میشوند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
حدود ۳۰ گرم شاهدانه نزدیک به ۱۰ گرم پروتئین دارد و میتواند در کنار حبوبات، سویا، مغزها، تخممرغ، لبنیات، گوشت و ماهی به تأمین پروتئین روزانه کمک کند. بااینحال، شاهدانه نباید تنها منبع پروتئین رژیم غذایی باشد.
پروتئین و چربی موجود در این دانه ممکن است احساس سیری را افزایش دهد. به همین دلیل، افزودن مقدار کنترلشدهای شاهدانه به صبحانه یا میانوعده میتواند از گرسنگی زودرس جلوگیری کند؛ اما مصرف آزادانه آن بهدلیل کالری نسبتاً زیاد، ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
شاهدانه حاوی اسیدهای چرب غیراشباع، از جمله امگا ۳ و امگا ۶ است. جایگزین کردن بخشی از چربیهای اشباع رژیم غذایی با چربیهای غیراشباع، در قالب یک الگوی غذایی سالم، میتواند به حفظ سلامت قلب و عروق کمک کند.
بررسیهای علمی نشان میدهند که ترکیب چربی دانه شاهدانه از نظر تغذیهای مطلوب است؛ اما پژوهشهای انسانی مستقیم درباره تأثیر خوردن شاهدانه بو داده بر کاهش سکته، فشارخون یا بیماری قلبی هنوز محدود و قطعی نیست. بنابراین نمیتوان این دانه را درمان فشارخون یا کلسترول بالا دانست.
برای سلامت قلب بهتر است شاهدانه بو داده به شکل بدون نمک و بدون روغن افزوده مصرف شود. شاهدانههای بسیار شور برای افراد مبتلا به فشارخون، بیماری کلیوی یا احتباس مایعات انتخاب مناسبی نیستند.
شاهدانه حاوی مقدار کمی گاما لینولنیک اسید یا GLA است. این اسید چرب در بدن در مسیر تولید برخی ترکیبات تنظیمکننده التهاب قرار میگیرد. به همین دلیل، احتمال داده شده است که منابع GLA بتوانند در برخی زنان به کاهش حساسیت سینه، التهاب یا ناراحتیهای پیش از قاعدگی کمک کنند.
بااینحال، پژوهشهای مستقیم و باکیفیت درباره اثر خود دانه شاهدانه بو داده بر سندرم پیش از قاعدگی یا PMS کافی نیست. بیشتر ادعاها بر پایه وجود GLA، مطالعات مربوط به مکملهای اسیدهای چرب یا استنباطهای تغذیهای مطرح میشوند. بنابراین شاهدانه را نباید جایگزین درمان درد شدید قاعدگی، خونریزی غیرطبیعی یا PMS شدید کرد.
منیزیم موجود در دانهها نیز برای عملکرد اعصاب و عضلات ضروری است؛ اما مشخص نیست مصرف شاهدانه بهتنهایی بتواند گرفتگی یا درد قاعدگی را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
در دوران یائسگی، توجه به دریافت پروتئین، چربیهای سالم، منیزیم و سایر مواد معدنی اهمیت دارد. شاهدانه میتواند بهعنوان بخشی از یک رژیم متنوع، برخی از این مواد مغذی را تأمین کند.
بااینحال، شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد شاهدانه بو داده گرگرفتگی، تعریق شبانه، بیخوابی، اضطراب یا سایر علائم یائسگی را درمان میکند. وجود GLA در شاهدانه باعث شده است برخی منابع احتمال تأثیر آن را مطرح کنند، اما این فرضیه هنوز به مطالعات بالینی دقیقتری نیاز دارد.
همچنین نتایج تحقیقات درباره ماریجوانا و CBD در زنان یائسه به شاهدانه بو داده مربوط نیست. حتی در مورد خود کانابیس نیز اطلاعات موجود عمدتاً بر گزارش شخصی مصرفکنندگان استوار است و ایمنی بلندمدت آن روشن نیست.
منیزیم، فسفر، منگنز و پروتئین از مواد مغذی مؤثر در حفظ ساختار و عملکرد طبیعی استخوانها هستند. شاهدانه میتواند مقداری از این مواد را در اختیار بدن قرار دهد و به تنوع رژیم غذایی زنان کمک کند.
این موضوع بهخصوص پس از یائسگی اهمیت دارد؛ زیرا کاهش استروژن میتواند سرعت تحلیل استخوان را افزایش دهد. بااینحال، شاهدانه جایگزین منابع کلسیم، ویتامین D، ورزشهای تحمل وزن یا درمان پزشکی پوکی استخوان نیست.
برای محافظت از استخوانها باید مجموعهای از عوامل رعایت شود:
اسیدهای چرب ضروری در حفظ سد دفاعی پوست و جلوگیری از ازدسترفتن بیش از حد رطوبت نقش دارند. دانه و روغن شاهدانه حاوی امگا ۳ و امگا ۶ هستند و ممکن است به تأمین چربیهای مورد نیاز پوست کمک کنند.
برخی مطالعات کوچک درباره مصرف روغن شاهدانه، بهبود علائمی مانند خشکی و خارش ناشی از درماتیت آتوپیک را گزارش کردهاند؛ اما این نتایج به معنی درمان بیماریهای پوستی با شاهدانه بو داده نیست. مقدار روغن مصرفشده، مدت مطالعه و شرایط افراد با مصرف معمول دانه تفاوت دارد.
افرادی که اگزما، آکنه شدید، ریزش مو یا مشکلات پایدار پوست دارند، باید علت اصلی را با کمک پزشک بررسی کنند.
شاهدانه حاوی آهن و روی است. آهن برای ساخت هموگلوبین و انتقال اکسیژن و روی برای عملکرد سیستم ایمنی، ترمیم زخم و سلامت پوست و مو ضروری است.
زنان در سنین باروری بهدلیل خونریزی قاعدگی بیشتر در معرض کمبود آهن قرار دارند؛ اما نباید شاهدانه را درمان کمخونی دانست. آهن موجود در مواد گیاهی از نوع غیرهم است و معمولاً در مقایسه با آهن منابع حیوانی جذب کمتری دارد.
مصرف شاهدانه در کنار مواد غذایی حاوی ویتامین C، مانند فلفل دلمهای، پرتقال، کیوی یا گوجهفرنگی، ممکن است جذب آهن گیاهی را بهتر کند. در کمخونی اثباتشده، آزمایش خون و درمان تجویزشده توسط پزشک ضروری است.
منیزیم در انتقال پیامهای عصبی، انقباض عضلات، تنظیم قند خون، ساخت پروتئین و بسیاری از واکنشهای آنزیمی بدن نقش دارد. شاهدانه یکی از دانههای حاوی منیزیم است و میتواند در کنار سایر مواد غذایی به تأمین این ماده معدنی کمک کند.
بااینحال، مصرف شاهدانه درمان اضطراب، بیخوابی، میگرن یا گرفتگی عضلات نیست. این مشکلات میتوانند علتهای متعددی داشته باشند و در صورت تداوم به بررسی نیاز دارند.
نوع پوستدار شاهدانه نسبت به دانه پوستکنده فیبر بیشتری دارد. فیبر میتواند به افزایش حجم مدفوع، تنظیم حرکات روده و تغذیه باکتریهای مفید روده کمک کند.
افزودن ناگهانی مقدار زیادی شاهدانه پوستدار ممکن است باعث موارد زیر شود:
بهتر است مصرف با یک قاشق غذاخوری آغاز شود و بهتدریج افزایش یابد. نوشیدن آب کافی نیز هنگام افزایش دریافت فیبر اهمیت دارد.
هیچ ماده غذایی بهتنهایی نمیتواند هورمونهای زنان را به شکل قابلپیشبینی «تنظیم» کند. هورمونها تحت تأثیر عوامل متعددی مانند سن، وزن، تخمدانها، تیروئید، هیپوفیز، خواب، استرس، داروها و بیماریهای زمینهای قرار دارند.
شاهدانه حاوی پروتئین، چربیهای ضروری و مواد معدنی است که برای عملکرد طبیعی بدن لازماند؛ اما مدرک کافی وجود ندارد که خوردن شاهدانه بو داده بتواند موارد زیر را درمان کند:
ادعاهایی مانند «افزایش استروژن»، «پاکسازی رحم» یا «درمان تنبلی تخمدان با شاهدانه» پشتوانه بالینی قابلاعتمادی ندارند.
شواهد علمی کافی برای افزایش قدرت باروری زنان با مصرف شاهدانه بو داده وجود ندارد. این دانه میتواند بخشی از یک رژیم مغذی باشد، اما درمان ناباروری نیست.
در مقابل، مصرف ماریجوانا و فرآوردههای حاوی THC موضوع متفاوتی است. پژوهشها نشان دادهاند که کانابینوئیدها ممکن است بر تخمکگذاری، چرخه قاعدگی، باروری، بارداری و رشد جنین اثر بگذارند. بنابراین نتایج مربوط به مصرف کانابیس نهتنها نشاندهنده فایده دانه شاهدانه نیست، بلکه در زنان باردار یا کسانی که برای بارداری اقدام میکنند، نیاز به احتیاط بیشتری را مطرح میکند.
دانه شاهدانه خوراکی با محصولات حاوی THC و CBD تفاوت دارد. مواد غذایی استاندارد تهیهشده از دانه شاهدانه معمولاً اثر روانگردان ندارند؛ اما اطلاعات پژوهشی اختصاصی درباره مصرف منظم و زیاد شاهدانه بو داده در بارداری و شیردهی محدود است.
زنان باردار یا شیرده بهتر است:
محصولی که صرفاً عبارت «شاهدانه» روی بسته آن نوشته شده، لزوماً دانه خوراکی خالص نیست. فهرست ترکیبات باید بررسی شود.
هر دو نوع شاهدانه خام و بو داده میتوانند مواد مغذی ارزشمندی داشته باشند. بو دادن باعث بهبود عطر، طعم و تردی دانه میشود و ممکن است برخی ترکیبات گیاهی را قابلدسترستر کند.
مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که بو دادن کنترلشده میتواند فعالیت آنتیاکسیدانی و مقدار قابلاندازهگیری بعضی ترکیبات فنولی را افزایش دهد. در مقابل، حرارت زیاد یا طولانی ممکن است بخشی از ویتامین E، رنگدانهها و چربیهای حساس به اکسیداسیون را کاهش دهد. نتیجه نهایی به دما و مدت بو دادن بستگی دارد.
برای حفظ کیفیت بهتر است:
بوی تند، تلخی غیرعادی یا طعم شبیه روغن مانده میتواند نشانه اکسید شدن چربیهای دانه باشد.
برای بیشتر بزرگسالان سالم، حدود یک تا سه قاشق غذاخوری در روز میتواند مقدار متعادلی باشد. بهتر است افرادی که قبلاً شاهدانه مصرف نکردهاند، با یک قاشق غذاخوری شروع کنند.
مقدار مناسب به عوامل زیر بستگی دارد:
سه قاشق غذاخوری شاهدانه ممکن است بیش از ۱۶۰ کیلوکالری انرژی داشته باشد. بنابراین مصرف مستقیم و بدون اندازهگیری میتواند کالری روزانه را بهسرعت افزایش دهد.
شاهدانه را میتوان به روشهای مختلف وارد برنامه غذایی کرد:
برای جذب بهتر آهن گیاهی، میتوان آن را با منابع ویتامین C مصرف کرد. همچنین بهتر است شاهدانه جایگزین خوراکیهای کمارزش شود، نه اینکه بدون کاهش سایر مواد پرکالری به رژیم اضافه شود.
مصرف زیاد، بهخصوص در نوع پوستدار، میتواند باعث نفخ، گاز، دلدرد یا اسهال شود. افزایش تدریجی مصرف این احتمال را کاهش میدهد.
شاهدانه غذایی مغذی اما پرانرژی است. خوردن چند مشت شاهدانه در روز میتواند مانع کاهش وزن شود یا به افزایش وزن کمک کند.
شاهدانههای شور میتوانند مقدار قابلتوجهی سدیم وارد رژیم کنند. این موضوع برای مبتلایان به فشارخون بالا، بیماری کلیه یا نارسایی قلبی اهمیت بیشتری دارد.
حساسیت به شاهدانه شایع نیست، اما امکان بروز آن وجود دارد. خارش، کهیر، تورم لب یا صورت، خسخس سینه و دشواری تنفس میتوانند نشانه واکنش آلرژیک باشند. دشواری تنفس نیازمند دریافت فوری کمک پزشکی است.
افرادی که داروهای رقیقکننده خون، داروهای قلبی، داروهای کنترل فشارخون یا داروهای ادرارآور مصرف میکنند، بهتر است پیش از مصرف منظم و زیاد شاهدانه با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
دانه شاهدانه بهطور طبیعی حاوی THC قابلتوجه نیست، اما ممکن است هنگام برداشت با سایر بخشهای گیاه تماس پیدا کند. خرید محصول دارای مجوز، بستهبندی سالم و اطلاعات تولیدکننده، احتمال دریافت محصول آلوده یا نامشخص را کاهش میدهد.
افراد زیر بهتر است شاهدانه را با مقدار کم و پس از دریافت راهنمایی تخصصی مصرف کنند:
دانه شاهدانه خوراکی استاندارد بهطور طبیعی THC قابلتوجهی ندارد و مصرف معمول آن باعث نشئگی نمیشود. اثر روانگردان به فرآوردههای حاوی THC مربوط است، نه خود دانه خوراکی.
شاهدانه بو داده معمولی یک ماده غذایی است و بهدلیل نداشتن مقدار مؤثر THC، اثر اعتیادآور ماریجوانا را ندارد. البته باید از محصولاتی که به آنها THC، CBD یا عصارههای ناشناخته افزوده شده است، تفکیک شود.
مدرک قابلاعتمادی وجود ندارد که شاهدانه بتواند پریود را آغاز یا چرخه قاعدگی را منظم کند. عقب افتادن مکرر قاعدگی ممکن است به بارداری، تخمدان پلیکیستیک، مشکلات تیروئید، کاهش یا افزایش وزن، استرس یا عوامل دیگر مربوط باشد.
وجود GLA و منیزیم باعث شده است احتمال فوایدی برای علائم قاعدگی مطرح شود، اما شواهد مستقیم درباره شاهدانه بو داده کافی نیست. درد شدید قاعدگی میتواند نشانه مشکلاتی مانند آندومتریوز یا فیبروم باشد و نیاز به بررسی دارد.
مقدار کم شاهدانه میتواند سیرکننده باشد، اما این دانه کالری زیادی دارد. اگر بدون کنترل و علاوه بر نیاز روزانه مصرف شود، میتواند به افزایش وزن منجر شود.
پروتئین و چربی آن ممکن است احساس سیری را افزایش دهند، اما شاهدانه ماده چربیسوز نیست. کاهش وزن زمانی اتفاق میافتد که مجموع انرژی دریافتی کمتر از انرژی مصرفی باشد.
شاهدانه مقداری آهن دارد و میتواند بخشی از رژیم غذایی حاوی آهن باشد؛ اما کمخونی را بهتنهایی درمان نمیکند. زنان دارای خستگی مداوم، رنگپریدگی، تنگی نفس یا قاعدگی سنگین باید آزمایش خون انجام دهند.
زمان مشخص و اثباتشدهای وجود ندارد. میتوان آن را همراه صبحانه، سالاد یا میانوعده مصرف کرد. مهمتر از زمان مصرف، کنترل مقدار و انتخاب نوع بدون نمک است.
مهمترین خواص شاهدانه بو داده برای زنان به ارزش غذایی آن مربوط میشود. این دانه منبعی متراکم از پروتئین گیاهی، چربیهای غیراشباع، منیزیم، فسفر، روی، آهن و سایر ترکیبات تغذیهای است. مصرف متعادل آن میتواند به افزایش تنوع رژیم غذایی، دریافت پروتئین، سلامت عمومی عضلات، پوست، قلب و استخوانها کمک کند.
وجود GLA و منیزیم باعث شده است فواید احتمالی شاهدانه برای علائم پیش از قاعدگی و یائسگی مطرح شود؛ اما شواهد بالینی کافی برای اثبات اثر درمانی آن وجود ندارد. شاهدانه بو داده همچنین ناباروری، تنبلی تخمدان، کمخونی، پوکی استخوان یا اختلالات هورمونی را درمان نمیکند.
برای بیشتر زنان سالم، یک تا سه قاشق غذاخوری شاهدانه بو داده بدون نمک در روز میتواند بخشی از یک رژیم متعادل باشد. مصرف باید از مقدار کم آغاز شود؛ زیرا زیادهروی ممکن است باعث ناراحتی گوارشی یا دریافت بیش از حد کالری شود. زنان باردار، شیرده یا افرادی که دارو مصرف میکنند، بهتر است پیش از مصرف منظم و زیاد آن با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
یادآوری پزشکی: این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، درمان یا توصیه اختصاصی پزشک و متخصص تغذیه نیست.